چون پسر به حد رشد بالغ مىشد ، مىتوانست اعتراض كند « 1 » . وقتى مردى يكى از كنيزان زرخريد خود را به مقدار يك عشر آزاد ميكرد ، فرزندى ، كه از آن كنيز تولد مىيافت ، همچنين به مقدار يك عشر آزاد مىبود . اين قانون عجيب عينا در كتاب فقه سريانى تأليف عيشوبخت هم مسطور است « 2 » . بعلاوه سنكاذم نسك قواعد مبسوطى راجع بمالكيت و دين و ربح « 3 » و توقيف چارپايان و حيوانات اهلى ، مثل اسب و غيره و مسئوليتى كه براى توقيف‌كننده پيش مىآيد ، در برداشت . همچنين از توقيف مديونين و ضبط لباس و نظاير آن سخن ميراند ، مسائلى هم در خصوص يافتن گنج و غيره حاوى بود « 4 » . اطلاعاتى كه راجع بجامعه ايرانى ميتوانيم ، از منابع قديمه استخراج كنيم ، هر چند ناقص و پراكنده است ، ولى ما را با يك جامعه آشنا مىكند ، كه نيروى ذاتى و استحكام باطنى آن مبتنى بر علاقه عميق و عتيقى بود ، كه راجع به پيوند خلل‌ناپذير دودمانى داشت . قوانين را براى پاسبانى خانواده و دارايى وضع كرده بودند و به اين وسيله مىخواستند ، امتياز طبقات را با دقت هر چه تمامتر حفظ كنند و هر فردى را در درجات اجتماعى بمقامى معلوم تخصيص دهند . از قضا در اواخر قرن پنجم ميلادى اساس و بنيان اين نظام اجتماعى بواسطه فتنه مزدك در معرض تهديد قرار گرفت . موقعيت و وضع سياسى زمان نيز سبب شد ، كه اين جريان انقلابى مشئوم در كشور ايران پيشرفت كند و اين كشور را در هنگام پيش‌آمدهاى ، ناگوارى كه نتيجه

--> ( 1 ) - حقوق ساسانى ، ج 2 ، ص 23 و ما بعد . ( 2 ) - ايضا ، ج 3 ، ص 47 . ( 3 ) - دينكرد ، كتاب هشتم ، فصل 41 . ( 4 ) - ايضا كتاب هشتم ، فصل 39 . بارتلمه در مجله شرقى وين ، 27 ، ص 347 و ما بعد تفصيلاتى راجع برفتار با بردگان وضع فروش برده به اشخاص خارج از مذهب و مقررات مربوط به برده ( مسيحى ) فرارى ، كه دين زردشتى پذيرد و غيره ، از كتاب ماذيگان‌ى هزار داذستان استخراج كرده و منتشر ساخته است .